Od wieków wynik pracy białoruskiego chłopa, a więc i jego poziom życia zależał od warunków klimatycznych. Kiedy były sprzyjające, w chacie zawsze znalazł się dodatkowy worek żyta czy prosa, było czym do syta nakarmić zwierzynę. Kiedy, z powodu bezlitosnej przyrody, zdarzały się nieurodzaje, to całe wioski a nawet miasta cierpiały niedostatek, a mieszkańcy byli skazani na głód i umieranie.

Niestety, złe warunki pogodowe jak i wojny, nie omijały Białorusi. Podczas wszystkich epok historycznych nawiedzały nasz z wielką regularnością i zawsze przynosili wielkie szkody głównej wytwórczości mieszkańców ? rolnictwu. Najbardziej ciężkie stawały się obiektem szczególnego zainteresowania całego społeczeństwa i zostawało utrwalone na stronach różnorodnych kronik.

Zawdzięczając właśnie tym zapisom, mamy dzisiaj dość dużo świadectw o niektórych przyrodniczych kataklizmach, jakie w czasach średniowiecza miały negatywne oddziaływanie na warunki życiowe mieszkańców ziemi białoruskiej. Więc - bardzo niesprzyjający urodzaj 1571 roku, kiedy ?w środku miesiąca lutego grzmiało i mocno błyskało? i wyjątkowy letni upał 1585 roku, kiedy słońce do końca wypaliło wszystko, co było zasiane oraz trawę w okolicach Mińska. Z tego powodu wiele młodych ludzi, w obawie przed głodową śmiercią, uciekło na Ruś i na Ukrainę.

Dusza i śmierć w wierzeniach Białorusinów

Czesław Pietkiewicz

ZIEMIA Nr 10 z 15 maja 1930r.

(Drukuje się ze skrótami)

Lud białoruski wierzy w istnienie nieśmiertelność duszy równie niezachwianie, jak świętość i potęgę krzyża. Twierdzi on, że dusza w doczesnym życiu człowieka jest jego doradcą, kierownikiem oraz zwiastunem dobrego i złego, co najlepiej charakteryzują utarte powiedzenia i zwroty.

Rabi tak, jak tabie dusza raić ? czyń tak, jak tobie dusza zaleca ? mówią rodzice dzieciom.

Dusza nie pryjmaje ? dusza czuje wstręt ? mówi nie znoszący czegoś, lub zachęcany w gościnie do nadmiernego jedzenia i picia.

Dusza mieru znaje ? dusza zna miarę ? odpowiada przestrzegany przed nadużyciem jadła i napoju.

Smutek z niewiadomej przyczyny tłumaczy tem, że dusza wyczuwa jakieś ni?szczęście ? dusza czuje jakojeś licha, a skoro przepłynie fala weselsza, uznają za pomyślną wróżbę ? dusza radujecsa ? daść Boh nieszta dobraje ? dusza wyczuwa coś dobrego.

Dusza jest nie tylko źródłem życia ale i symbolem dobroci, czego dowodzą nazwy dawane ludziom dobrym, np. czaławiek angielskaja dusza albo dusza czaławiek.

Jakub Kołas (???? ?????)

Nowa ziemia (????? ????? - ????? ?????)

(tłumaczenie Zenon Ciechanowicz)

I - Osada leśnika

Zakątek mój kochany, miły!..

Zapomnieć cię ja nie mam siły!..

Nie jeden raz, zmęczony drogą,

Wspominam wiosnę mą ubogą,

Do ciebie myśli me wracają

Z tobą chętniej odpoczywają.

I pragnę zawsze wtedy bardzo

Przeżyć z tobą znowu wszystko

Przejść ponownie i obejrzeć,

Z dróg kamienie tamte zebrać,

Co zniszczyły siły młode, -

Powrócić tu do wiosny swej.

Wiosno, wiosno! Czekam cię!

Czy jeszcze zechcesz ogrzać mnie,

Z radością spotkam twe przybycie

Zostawię w sercu twoje tchnienie.

Już się nie cofnie tamta fala,

Co rzeką w dal szybko odpływa.

Ogrzana słońcem uniesie parą,

Wysoko w niebie zostanie chmurą,

Być może znów na rzekę spadnie -

A jak to będzie, nikt nie zgadnie,

Czy krople znów zasilą falę,

Czy krążyć zechcą mgiełką szarą.

Być może będą kiedyś jeszcze,

Białym śniegiem, albo deszczem?

Choć chcę cię spotkać, wiosno młoda,

Nie wrócisz znów, jak tamta fala!

Jak teraz znowu tu przede mną

Młodości mojej kątek piękny,

Gdzie się wije strumyk szybki,

Z sosenkami szumią świerki,

Przytulone ponad wodą,

Jak kawaler z panną młodą.

Znów widzę las przy swojej chacie,

Tamte dziewczyny wesołe przecie,

Śpiewały pieśni zgranym chórem,

Wracając z pracy późno borem.

Leciały rosą głosy cudne,

Pełne radości piosnki wolne,

Pagórki echem odpowiadały,

Radość dziewczęcą pomnażały.

Słyszały głosy młode, radosne,

W milczeniu stały zamyślone

A ponad tym, cichutkim szumem,

Wieczorem niosła się modlitwa

Dalej i wyżej, taka szczęśliwa.

Tuż przy osadzie leśnikowej

Wygięty łukiem, jak podkowa,

Las stary rzucał cienie mroczne,

Tam świerk się splótł z osiką mocno,

Dęby rosły razem jeszcze

I jodły stały niby krzyże,

Na niebie wysoko odbijały,

Być może razem coś szeptały.

Zawsze smutne, niby wdowy,

Samotne często zostawały

Ze smutkiem wokół spoglądały

Zamyślone ichnie głowy!

Las nasuwał, rozstępował,

Zieloną łąką się rozdzielał;

A najpiękniej było przecież

Przy siedlisku tamtym w lecie

Gdy pachniało leśne kwiecie.

ZIEMIA NR 6, ORGAN POLSKIEGO TOWARZYSTWA KRAJOZNAWCZEGO, WARSZAWA, 15 MARCA 1931

Tekla Hryniewska, (Przepisano ze skrótami. Zachowano oryginalny styl.)

Sztuka ludowa jest stara jak świat, a źródłem jej jest prymityw wryty w głębiach duszy ludu. Jest on jednocześnie wyrazem podświadomego dążenia do piękna, którego nawet imię często nie jest ludowi znanem. Trzeba podziwiać, jak w braku warunków, kształtujących wrażliwość artystyczną, wieś tworzy rzeczy, które się rodzą z przyrody i twórczości dawnych pokoleń, a sięgają szczytów prawdziwej sztuki.